Italija, zemlja često povezana sa „slatkim životom“, suočava se s ozbiljnim ekološkim problemom: najvišim lokalnim koncentracijama opasnih čestica PM2.5 u Evropi. Ove sitne čestice prodiru duboko u pluća i krvotok, a nastaju zbog cestovnog saobraćaja, rafinerija, cementara, sagorijevanja fosilnih goriva i šumskih požara.

Prema najnovijem izvještaju Evropske agencije za okoliš (EEA) o kvaliteti zraka, do 20 posto mjernih stanica u Evropi zabilježilo je nivoe zagađenja iznad važećih standarda EU, piše Euronews.

U periodu od 2024. do 2025. godine najviše godišnje prosječne vrijednosti zabilježene su u južnoj Italiji. Gradovi Ceglie Messapica i Torchiarolo imali su najlošije rezultate, s izmjerenih 117 i 113 mikrograma po kubnom metru (µg/m³), što je znatno iznad godišnje granice EU od 25 µg/m³.

Gianluigi De Gennaro, profesor hemije i uticaja na okoliš sa Univerziteta u Bariju, pojasnio je uzroke.

- Kao što smo ranije vidjeli, takvi skokovi su uglavnom posljedica sagorijevanja biomase zimi, najviše iz kućnih kamina - rekao je.

Dodao je da se zagađenje dodatno pogoršava zbog smanjene sposobnosti atmosfere da u tom periodu rasprši štetne čestice.

To je posljedica nižeg i gušćeg planetarnog graničnog sloja, najnižeg dijela Zemljine atmosfere. Sjeverna Italija, glavni industrijski centar zemlje, predstavlja drugo izrazito problematično područje, s brojnim lokacijama gdje se godišnji nivoi lebdećih čestica približavaju graničnoj vrijednosti od 25 µg/m³.

Osim Italije, prekoračenja su u istom periodu zabilježena i u regijama osam drugih zemalja, uključujući Poljsku, Hrvatsku, Bosnu i Hercegovinu, Srbiju, Sjevernu Makedoniju, Rumuniju i Tursku.

Neočekivan podatak zabilježen je i u Danskoj, gdje je na jednoj lokaciji u Kopenhagenu izmjereno 95 µg/m³.

Neke od najviših koncentracija u Evropi zabilježene su i u Sarajevu te industrijskim područjima Sjeverne Makedonije.

Balkan i istočna Evropa su regije s najvišim procijenjenim stopama smrtnosti na 100.000 stanovnika povezanih s dugotrajnom izloženošću PM2.5 česticama. Među najpogođenijim zemljama su Albanija, Bugarska, Grčka i Rumunija.

Italija se ponovo izdvaja s procijenjenom stopom od 101 smrtni slučaj, što je znatno više u odnosu na zemlje slične veličine poput Španije (41), Francuske (34) i Njemačke (37). Najniže stope zabilježene su u sjevernoj Evropi: Islandu, Finskoj, Švedskoj, Estoniji i Norveškoj.

Ipak, generalno gledano, više od devet od deset Evropljana izloženo je nesigurnim nivoima zagađenja zraka prema strožim standardima Svjetske zdravstvene organizacije (WHO), koja granicu za PM2.5 postavlja na samo 5 µg/m³.

PM2.5 nije jedini opasni zagađivač.

- Kvalitet zraka se poboljšava, ali na do 20 posto mjernih stanica u Evropi zagađenje i dalje prelazi važeće standarde EU - navodi EEA. Agencija upozorava i na PM10 te prizemni ozon.

Ozon nastaje djelovanjem sunčeve svjetlosti na ugljikovodike i dušikove okside iz izduvnih gasova i dimnjaka, a njegova količina se od 1900. godine više nego udvostručila. Još jedna štetna supstanca je benzo(a)piren (BaP), koji nastaje iz cigaretnog dima, zagorjele hrane i emisija iz fosilnih goriva.

Stručnjaci ističu da prevencija počinje jednostavnim navikama. Profesor De Gennaro preporučuje da se u urbanim sredinama izbjegava provjetravanje domova u vrijeme najvećih saobraćajnih gužvi, te da se to radi nakon 9 sati ujutro.

Prečišćivači zraka mogu djelimično pomoći u zatvorenim prostorima. Stručnjaci EEA savjetuju korištenje isključivo certificiranih peći, izbjegavanje loženja tokom zimskih dana s visokim zagađenjem, kao i izbjegavanje fizičkih aktivnosti na otvorenom, poput trčanja, u periodima najvećih koncentracija štetnih čestica.

(FENA/au)